SCHEEMDA/MIDWOLDA – Nije DUVEKOATER nummer 59, april 2017

t Prachtege tiedschrift DUVEKOATER (Oetgoave van Historische Verainen Scheemde e.o.)  is al n tiedje oet, mor t is nog aal schier om der noar te kieken….

Ploatje van d’Oosterd in Scheemde. Acht bladzieden over d’Oosterd mit n bult foto’s, ook aine woar Miny Boesman op staait, en aine mit n poar hoezen. In ain van dij hoezen haar De Groot n bakkerij, doar gingen we as we van d’ULO kwamen, wel ains langs, pennywafel veur n dubbeltje….. Bekende noamen: Buseman, Stikker, Toxopeus, Meiborg….
In dizze Duvekoater ook n verhoal van J.P. Koers over n bezuik van schoulmeester Rijkens aan Olle Kerke tussen Midwolle en Nijwolle. Jan Groenbroek het vief bladzieden besteed aan de Middenstand mit n haile riege olle advertenties.
Veur ons as old Midwolmers is benoam t verhoal “Kreiters ronde door Midwolda (12)” van belang. Dizze raais gain Bouman-verhoal, mor n biedroage van Krieno Adam, twaide zeun van Jurjen en Tijtje. Krieno was bie de plietsie, mor hai verongelukte in 2003 op Knoal. Krieno is de hoezen bie laangs en de bewoners van dij hoezen. Joa, kwam e Jan Blaauw en zien Wiene ook tegen, en Henkie en Gepke. mor hai nuimde Hemmo en mie nait. Wie wazzen nog te klaain, deden nog nait mit, loaten we t doar mor op holden. Dat Blaauw schreven wer as “Blauw”, beetje slordeg.
Wat ik nait hailemoal begriep, is dat soamensteller Bouman mie n joar leden n poar moal benoaderde mit verzuik om d’olle groepsfoto op te sturen. (Groepsfoto van de Woningbaauwbewoners, staait op dizze webstee.) En of ik de noamen en zo ook der bie doun wol…. Heb ik doan, nooit meer wat van heurd of zain….
Joa, dizze foto:

Nee, dizze foto staait nait in Duvekoater. Wel ook n verhoal over de Huninga’s en over doevetillen… Mooi, zo’n tiedschrift!
Meer waiten? www.historiescheemda.nl

MIDWOLDA/WINSCHOTEN – SCHRIJVEN: Kweekschooltijd als oefenperiode met o.a. KWEEKGEKWAAK….

“KWEEKGEKWAAK” – orgaan van de Rijkskweekschool Winschoten.
Voorbeeld:

(met dank aan Ina Oorburg-Moerker, van wie ik een stapeltje oude schoolkranten tot mijn beschikking kreeg)

SCHRIJVEN? Nadat ik de schrijfkunst had geleerd bij meester Smit (“Buikie” voor ingewijden) in de combinatieklas 1-2 van de Midwolder O.L.S.  aan de Hoofdweg, bleef ik schrijven, zowel thuis als op school. Opstellen bleken favoriet, reisschriften ook. Op de ULO werd het moeiteloos doorgetrokken. Meestal was de docent, meneer Hoek met name, bijzonder tevreden over mijn gewrochte verhalen. Eén zeldzame keer had ie er een rooie streep overheen getrokken, beschuldigde me van “bombast”, maar de inhoud van die term leerde ik later pas op de kweekschool. Over de kweekschool gesproken….

Bovenstaand, als illustratie, het voorplat van een KWEEKGEKWAAK, negende jaargang nummer 3 (mei 1964). KWEEKGEKWAAK was het orgaan van de Rijkskweekschool in Winschoten. In mei 1964 waren er drie redactieleden: Renée Pieters, Peter van de Bremen en Eelko Westervaarder. Nee, toen zat ik er nog niet bij, het was het crisisjaar ’63-’64 waarin ik ben blijven zitten in de 3e klas, ik had meer dan genoeg van de opleiding, wilde het liefst ermee stoppen. Geen optimale situatie dus om deel uit te maken van een schoolkrantredactie….Pa Blaauw heeft toen een indringend gesprek met directeur De Weger gehad, ze hebben me daarna weten te bepraten en ben ik na de zomervakantie, in september 1964, opnieuw begonnen in de 3e klas met nieuwe gezichten om mij heen, en een enkel vertrouwd.
Als je zo’n oude schoolkrant openslaat, ben je goeddeels terug in de tijd, gaat de kweekschoolperiode ‘herleven’. Dat heb ik al, wanneer ik de namen van de redactieleden typ, meteen doemen de gezichten op van Renée, Peter en Eelko…. Dat gebeurt ook als ik zie dat “U.K. van Delden” verantwoordelijk was voor de illustraties. Dat is dus (voor ons) ‘Upie’ die later graag ‘Uipko’ wilde worden genoemd, dat klonk (volgens zijn nieuwe vriendin destijds) blijkbaar serieuzer. Toen ik in de nieuwe derde klas mijn weg probeerde te vinden, raakte ik o.a. bevriend met Upie, die aan de Kastanjelaan in Winschoten woonde, vlakbij het WVV-voetbalveld. Ben regelmatig eens mee geweest naar huis, altijd een welkome sfeer. Upi was goed in tekenen. Bovendien deed ie iets in de muziek, met een trompet. Hoe heette dat Winschoter korps nog maar weer? ‘Nieuw Leven’?! (We hebben eens een heleboel blaastoeters te leen gekregen om ‘onze handballers’ te ondersteunen bij een toernooi in de veemarkthal in Leeuwarden!) Upie heeft er denk ik voor gezorgd dat ik deel ging uitmaken van de redactie van “Kweekgekwaak”. Helaas heb ik al die krantjes, die ik keurig had bewaard, niet meer tot mijn beschikking. Net als bijvoorbeeld mijn exemplaren van “De Geel-Zwarte”, het clubblad van de v.v. Scheemda, waren ze in dozen opgeborgen bij moeke Blaauw in WInschoten. Toen zij naar Noordhorn ging verhuizen, is er helaas veel “troep” weggedaan en daartoe behoorden ook de schoolkranten…..
Als medewerkers van de boven getoonde schoolkrant kom ik meteen al de naam van mijn broer Hemmo tegen die een beetje gezwollen en ook wat provocerend schrijft over “Sexuele voorlichting op de lagere school“, een vervolg. In een eerder nummer stond kennelijk ook al iets over dit onderwerp. Het boeiende van dit nummer is dat er meteen ook een spitsvondige reactie kon worden geplaatst, van een iets oudere kweekscholier uit 5b, J. de Bruyne. Die bleek goed van de tongriem te zijn gesneden en fileerde min of meer het artikel van mijn broer. Tja…..
Merkwaardig vind ik dat er ook gedichten in dit schoolkrantje staan, maar allemaal onder pseudoniem…. Uitgezonderd eentje, van K. Norder: “Verworven en gevloden smart” met als terugkerende eerste regel “Mijn hart is moe…., oneindig moe….” Het doet haast Middeleeuws aan en kennelijk was dat ook de bedoeling.
‘Vrijman’ bleek een heel andere poëet, lees maar eens:
“donderende moddermoppen
komen gillend aan
zij zijn als zwijnen in de goot
en beschrijven vals hun baan

maar wacht niet op mij
onverzoenlijk hatende dragonders
dan verscheur ik jullie pas maar op
nee kom niet binnen mijn bereik
ik scheur je bloedend uit de lucht
de rood bezijpte vloer
zal golven golven met geen zucht”

‘Vrijman’ begon veelbelovend, maar die tweede strofe…. (En wat is rood bezijpt? Een typefout?)
Jacob Ahlers uit Finsterwolde, een klasgenoot van broer Hemmo, schreef een kritische bijdrage die in de huidige tijd niet uit de pas zou lopen: “NEDERLAND, EEN TOEVLUCHTSOORD VOOR VERDRUKTEN”. Zijn conclusie aan het eind: “Mijns inziens kunnen we Nederland terecht een toevluchtsoord voor verdrukten noemen, maar of we er altijd goed aan doen om alles maar in huis te halen, betwijfel ik ten zeerste.” Zie je, er is niets nieuws onder de zon……
Ook onder pseudoniem (‘MMM’ en dan denk ik aan Marinus Meijer) een artikel over “MET DE COLLECTEBUS OP STAP” met als een van de conclusies: “Het collecteren verenigt de mensen: als er niet gecollecteerd werd, zou de wereld reeds lang te gronde zijn gegaan aan het verderfelijke individualisme.” En dan vervolgt MMM: “Het smeedt een band (denk aan alle deuren die voor uw neus worden dichtgesmeten…)”  En MMM besluit met “Collecteren is een nuttig beroep. Nee, het is geen beroep, het is een roeping!”
En natuurlijk ook de onvermijdelijke rubriek “WIST U DAT….” Vooruit dan maar, eentje:
“Wist u dat liefde de poker van het leven is? Je begint met een paar en je eindigt met een full house……” Was getekend: ‘De Arabier’.

Hoe de schoolkrant werd bekostigd? Er werden advertenties opgehaald, ontworpen en geplaatst.

Dat ophalen diende te gebeuren door een redactielid, Peter van der Bremen heeft zich hier ook mee bezig gehouden, Hij kende Winschoten immers op zijn duimpje.  Het ontwerpen en afdrukken gebeurde bij de heer en mevrouw Nieuwenhuis. (Een van de twee was gehandicapt….) Het was nog ouderwets stencilwerk, van die typestencils, waar je als het tegenzat, constant met die rode correctievloeistof verbeteringen op aanbracht… Nee, een inbrandapparaat, dat was er nog niet, in ieder geval dáár niet. En goedkoop kopiëren of drukken, was er helemaal niet bij…. Pionierswerk, dat was het! (Wie weet later nog wat meer…)

FAMILIEFOTO – Echte Winschoter namen: Dammer en Poppen…..


Mooie herinnering! De belichting is dan misschien niet zo denderend, de vier oudere volwassenen staan ontspannen op de kiek! Moeke Blaauw maakte de foto tijdens een groepsreis naar de Holterberg, in 1978. Ze woonde toen blijkbaar nog maar kort in Winschoten, waarschijnlijk nog in de oude benedenwoning van het witgekalkte blok aan de M.A. de Ruyterstraat, een zijweg van de Tromplaan. Pa was in september 1977 overleden in Hoogeveen en toen kon moeke haar draai niet meer vinden aan de Draco, nummer 60. Moeke was een echte mensenmens, begon haar jongste zus Riekje te missen, vooral het bericht over de beenmergaandoening van haar zus bespoedigde moeke haar verhuizing vanuit Hoogeveen naar Sodom. In Winschoten had ze nog familie zoals haar jongste zus Riekje met haar man Jan Poppen en een zus van pa Blaauw, Fenje, getrouwd met Freerk Dammer. Die familie heeft geholpen bij een snelle gewenning en moeke heeft daardoor nog een gezellige periode gehad in de Molenstad.
Moeke ging ook mee met dit busreisje naar Overijssel, naar de Holterberg. Ze maakte toen al foto’s, geneerde zich niet voor fouten, drukte af. Op deze kiek dus de gnoemde familieleden: Fenje Dammer-Blaauw, Riekje Poppen-de Groot, Freerk Dammer en Jan A. Poppen. “Oom Freerk en Tan’ Fenje” heb ik niet zo goed gekend. Ze hebben jaren lang aan De Garst gewoond en zijn daar op een heel vervelende manier vandaan gebonjourd. (Conflict met de gemeente, de Dammerwoning werd uiteindelijk onteigend.) Er is nog een krantenfoto van de deplorabele laatste fase aan De Garst. Alles wat afgebroken moest worden, was al weg, de straat overhoop gehaald… En wie troonden daar nog aan De Garst? De familie Dammer. Ja, de familie dolf het onderspit, kreeg uiteindelijk een woning aan de noordkant van het centrum, de straatnaam ben ik vergeten. Bloemenbuurt? Wat oom Freerk deed vroeger….. Wegwerker? Op politiek terrein was hij een vurige communist, al werd daar (in onze aanwezigheid) nooit over gesproken. Het zou me niet verbazen als dat ook het thema was, waarover met pa Blaauw “hikhakkerij” is ontstaan. Daardoor was het contact spaarzaam, al kwam tante Fenje wel eens alleen op de fiets naar Midwolda, naar de Niesoordlaan, met een forse zak snoep in de fietstas…. Toen moeke na pa’s overlijden alleen in Winschoten kwam te wonen, is het contact hersteld. Gingen ze dus ook wel samen mee met reisjes, zoals dit in ’78.
Met de familie Poppen is meer contact geweest. Toen het gezin van pa en moeke nog in Midwolda woonde, in de woningbouw, later aan de Niesoordlaan, gingen wij langs het veen ‘binnendoor’ naar Winschoten. Langs de Verlengde Kloosterlaan? In ieder geval woonden oom Jan en tan’ Riekje aan de Grintweg nummer 82, niet ver Steenhouwerij De Weijs en bijna naast groenteboer Molema. Tante Rika was een gastvrije, goedlachse jongste zus van moeke. In de eerste jaren woonde de moeder van oom Jan bij haar zoon en schoondochter in, tot haar dood. Een tamelijk statige dame in donkere kleren, meestal zwart denk ik. Nee, die lachte niet zo veel Tante Rika compenseerde dat, oom Jan trouwens ook wel, een man gezegend met veel gevoel voor humor. Hij liep wat ongelukkig. Had ie kinderverlamming gehad vroeger? Een van zijn armen functioneerde ook niet helemaal naar behoren. Hij was bode/kwitantieloper bij De Winschoter Courant, dat zal dan bij drukkerij Van der Veen zijn geweest, het bedrijf dat de Winschoter Courant uitgaf. (Met De Graaf als invloedrijke directeur!) Oom Jan haalde denk ik abonnementsgelden op en rekende misschien ook wel advertentiekosten af, toen kon dat nog bij de mensen aan huis. Beide zoons Jibbo en Hemmo waren een stuk jonger, maar we hadden een plezierig contact, al werd dat nooit intensief. Jibbo is overleden, Hemmo woont in Winschoten voor zo ver ik weet, contact hebben we niet meer. (Jibbo werkte zijn hele arbeidstijd ook bij de Winschoter, later zelfs nog bij het Nieuwsblad/Dagblad van het Noorden).
De beide mannen zijn denk ik het eerst overleden. Later ook tante Rika, na moeilijke laatste jaren. Ze klaagde zelden of nooit! En uiteindelijk tante Fenje ook, al staat me daar, vergeef me, niets van bij…. Dierbare mensen, maar, zeker de mannen, ook Oost-Groninger kopstukken, dwarsliggers bij tijd en wijle. Of zijn ze me daarom juist dierbaar geworden?!

WINSCHOTEN – 70 jaar KWEEKSCHOOLgeschiedenis met o.a. Schiphol-schoolreis….

Het boekje, nou ja, een geniet katern van 44 bladzijden, lag al een tijdje op een ‘wachtstapel’. Titel: “Losse grepen uit 70 jaar kweekschoolgeschiedenis”. Het gaat hierbij om de Rijkskweekschool in Winschoten, waarop ik zes jaar vertoefde en uiteindelijk zowel mijn onderwijsbevoegdheid als de volledige bevoegdheid haalde (1961-1967). De tekst van het boekje werd verzorgd door Engel Nijboer, de tekeningen door Adolf Adam. (Hé, is dat ‘onze’ Dolf Adam van de bloemenzaak “Adam Factory”in Flevoland???!). Jur Engels mocht alles typen. Het boekje werd uitgegeven t.g.v. de reünie van de Rijkspedagogische Academie te Winschoten op zaterdag 6 februari 1982 in cultureel centrum ‘De Klinker’.

Ja, ik ben daar bij geweest in 1982 en ik vond het een gezellige toestand. (Nee, ik ben niet zo’n reünist in hart en nieren, maar de paar keer dat ik iets dergelijks meemaakte, vond ik het fijn om al die bekenden uit vroegere jaren nog eens te ontmoeten).
In het boekje veel over vroegere jaren, vooral ‘van voor de oorlog’. Zoals een oude foto van een schoolreis naar de luchthaven Schiphol
in 1937.

Nee, ik ken hier niemand van… Wel vroeg ik me af, of het toen ook al zo was dat er veel meer jongedames naar de kweekschool gingen dan jongemannen….
De foto vond ik wel passen bij de vorige kiek van onze Midwolmer OLS uit 1956….
In het boekje ook aandacht voor onze onvergetelijke conciërge Mellema, aandacht die hij voor de volle 100 % verdiende. Een onmisbare medewerker die zich nimmer op de voorgrond drong, maar o zo belangrijk was in het functioneren van de school. Nee, ik doel niet alleen op de verkoop van de heerlijkste pennywafels die ter wereld ooit zijn gefabriceerd, dat was “slechts” een belangrijke bijzaak. Mellema wist pas echt wat orde houden was, op een natuurlijke manier. Bovendien wist hij de kweekscholieren het gevoel te geven dat hij minstens zo veel aan hun kant stond dan aan die van de directie of het docententeam. Hij had trouwens een hoeveelheid kennis in zijn koppie om “U’ met vele uitroeptekens tegen te zeggen! (Ik moest eens een proefwerk inhalen in de bibliotheek, kwam Mellema een paar keer binnenwandelen om te kijken hoe het ging. Zag dat ik wat problemen had bij een paar vragen. Haast achteloos liet hij langs lopend wat goede antwoorden vallen in mijn gretige oren. IK heb die kleine, sterke man altijd een GROTE gevonden!)

MIDWOLDA – SCHOOLREISBEZOEK SCHIPHOL, 5e en 6e klas O.L.S., 1956

Sommige foto’s zijn blijvend boeiend, zoals bijgaande. De groepsfoto die traditiegetrouw (door vele schoolklassen!) is gemaakt op luchthaven ‘Schiphol’, in mei of juni 1956. Of was het al juli?! Het bezoek was een onderdeel van het driedaagse programma dat ons logies bood in de jeugdherbergen te Broek in Waterland en Schoorl. Het moet concreter in mijn schoolreisschriften staan… Maar waar heb ik die gelaten?!

Eureka! Het was op de eerste dag van de driedaagse schoolreis in 1956, op 13 juni. Heb ik daar al niet eerder over geschreven?! Wat staat er in mijn eerste schoolreisschrift….
“Toen we uit de bus stapten, hoorden we het geronk van de vliegtuigen. We liepen een eindje en daar kwam een fotostalletje in zicht. We mochten direct geen foto’s kopen. We kwamen toen bij een plat huis. Daar moest meester in. Hij kon de deur eerst niet openkrijgen.  Daarna marcheerden we naar het vliegtuighangar. We kwamen ook voorbij het standbeeld van dr. Plesman. Daar kregen we een gids. Voor een Douglas zijn we gefotografeerd. In het vliegtuighangar stond ook een heel klein vliegtuig. Het was een Auster. Toen zijn we naar het landingsterrein gegaan. Er steeg net een vliegtuig op. Het was een Dakota. Die bergt 15000 liter benzine. Een Super Constellation 30000. Er was ook een vliegtuig uit Engeland. Toen we verder liepen, kwamen we bij een hokje waar verbinding was gemaakt met een toestel. Er was ook een windzak. Daaraan kunnen ze de stand van de wind zien. Er zijn een heleboel banen voor het opstijgen. Even later kwam er een vliegtuig in zicht. Hij wou dalen. Het was een uit Tokio. Er kwam direct een man aan die op een bepaald stuk staan bleef. Hij hief een bord omhoog. Daar moest het vliegtuig stoppen. Er kwam een man aanrijden met een trap. Die zette hij tegen de deur van het vliegtuig. Het duurde nog een poosje voor er mensen uitkwamen. (..) Er gierde ook een straaljager boven ons hoofd. Hij landde ook nog. We waren net bij een groot vliegtuig toen een hevig gebrul ons opschrikte. Toen we opkeken, zagen we het straaljagertje stijgen. Wat was dat een gebrul. Toen we voor een vliegtuig stonden, vertelde de gids ons er ook nog wat van. Bij zo’n propeller laten ze ook alcohol bij langs lopen om bevriezing te voorkomen. Daarna bracht de gids ons naar een geverfde paal. Daar stonden de banen van Schiphol op. De gids ging toen weg. Maar wij nog niet. Wij gingen op een terras zitten. Daar kon je de banen overzien. Als je achter je keek, zag je glas. En als je daar door keek, zag je uit op het vrachtgebouw van de K.L.M. Even later kochten we een foto en toen gingen we terug naar de bus.”

De foto is een geweldige geheugensteun. Als je dit ‘gezelschap’ zo bij elkaar ziet, proef je haast de sfeer weer van 60 jaar geleden. De Deiman-chauffeur bijvoorbeeld, van wie ik de naam niet meer weet. Maar ik weet wel dat hij vaak met een partijtje voetbal meedeed! Een geweldige chauffeur ook al raakte hij op de tweede dag verstrikt in het drukke Amsterdamse verkeer, waardoor het humeur van meester Zonderman danig werd verslechterd… Wat mij bij deze foto altijd meteen opvalt, zijn de zwarte joppers die vijf van de jongens dragen! En dat ik inmiddels mijn broer Hemmo (die twee ouder is) had ingehaald wat lichaamslengte betrof….
Elke naam van wie er ook maar op de foto staat, betekent een verhaal, soms kort, vaak vrij lang. Die komen wellicht nog eens, nu maar ‘slechts’ de namen voor zo ver ik ze nog weet:
Staand, van links naar rechts: Antjo Baas, Beno Doedens, Jan Harm Gernaat, de Deiman-chauffeur, Tonnie Bolhuis, Rudi Koek, meester Zonderman, Bertje Renken, JB, ???? , Hemmo Blaauw, Hemmo Kuiper, mevr. Dethmers, Derk Jan Wiegman, Henkie Feikens, mevr. Zonderman, Neeltje Klooserboer, Frea van Dijk (?), Linie (Lineke?)  Fokkens.
Gehurkt: ???? (Lideke Zijlker?), Ellie Timmer, Coba Kielman, Tineke Kampstra, ???? (Of is dat Frea van Dijk? Nou, Beno weet het vast nog wel!) Hilda Waalkens, Ankie Botjes, Alie van Eerden, Riekje Struif Bontkes, Titie Bos, Pia Botjes.

Zoete herinneringen….  De driedaagse schoolreis maakte op mij een overweldigende, vermoeiende indruk, al zie ik er op deze foto nog fris uit. Ach, als kind heb je daar niet zo’n weet van. Je rust uit en hup, daar ga je weer, wat een energie! De bult op bij Schoorl, en er weer af, de duinen in. Spelen, het liefst voetballen…. Vooral ook je ogen en oren de kost geven, want een prater was ik in die tijd, in de klas, niet zo…. Wel weet ik dat ik indrukken als het ware “dronk”! Zo’n schoolreis is voor mij geweldig geweest, als arbeiderskind had ik nog niet veel van de wereld gezien en zo waren er meer in onze combinatieklas. En dan drie dagen met een Deiman-bus op stap door een groot deel van Nederland. Bijzonder leerzaam, ‘direct aanschouwelijk onderwijs’, met dank aan vooral meester Zonderman!